Akryl: co to za materiał?

Stoisz z metką w ręku i zastanawiasz się, co właściwie oznacza „akryl”? Widzisz ten skład niemal na każdym swetrze, czapce i szaliku? Z tego artykułu dowiesz się, co to za materiał akryl, jakie ma właściwości i czy warto go nosić na co dzień.

Akryl – co to za materiał?

Akryl to w pełni syntetyczne włókno, które nie występuje w naturze. Powstaje z polimerów na bazie akrylonitrylu, czyli związku chemicznego pochodzącego z ropy naftowej. Z tej samej grupy pochodzą też szkło akrylowe (pleksi), farby i lakiery akrylowe oraz niektóre światłowody, co dość dobrze pokazuje, jak daleko ten materiał jest od naturalnych przędz.

Pierwsze włókna akrylowe opracowała firma DuPont w latach 40. XX wieku. Szybko zainteresował się nimi przemysł odzieżowy, bo można je produkować tanio, w ogromnych ilościach i modyfikować pod kątem grubości czy struktury. Dziś akryl spotkasz pod różnymi nazwami handlowymi, takimi jak poliakryl, anilana czy orlon, ale w praktyce chodzi o ten sam typ syntetycznego włókna.

Jak wygląda produkcja włókien akrylowych?

Proces powstawania akrylu ma kilka etapów, które wpływają na ostateczne właściwości przędzy. Najpierw polimer rozpuszcza się w specjalnym rozpuszczalniku, a następnie przeciska przez wielootworową dyszę przędzalniczą. W zależności od metody włókna powstają w kąpieli wodnej lub w gorącym gazie, który odparowuje rozpuszczalnik.

Po wyjściu z dyszy włókna akrylowe są myte, rozciągane, suszone i zagniatane. Ten etap nadaje im sprężystość, określoną grubość i fakturę przypominającą wełnę. Producent może więc stworzyć zarówno cienką, delikatną przędzę na lekkie swetry, jak i grubsze włókna na imitacje futer czy dywany.

Gdzie najczęściej spotkasz akryl?

Akryl stał się jednym z najpopularniejszych włókien w modzie masowej. W sieciówkach znajdziesz go przede wszystkim w zimowej ofercie, gdzie ma udawać wełnę i kaszmir. Na metkach często pojawia się w czystej postaci, ale równie często w mieszankach z innymi syntetykami.

Najczęstsze zastosowania akrylu w tekstyliach to między innymi:

• swetry, kardigany, golfy i poncza,
• czapki, szaliki, rękawiczki i kominy,
• podszycia butów i rękawiczek,
• imitacje futer i koce dekoracyjne,
• tkaniny obiciowe i dywany.

Jakie właściwości ma akryl?

Na wieszaku akrylowy sweter potrafi wyglądać bardzo zachęcająco. Miękki, „puszysty”, często do złudzenia przypomina naturalną wełnę. Odczucia zmieniają się dopiero wtedy, gdy zaczynasz go nosić dłużej niż kilka minut i w różnych warunkach pogodowych.

Plusy akrylu

Największą zaletę akrylu widzi przede wszystkim przemysł odzieżowy. Produkcja jest tania, przędza łatwa do formowania, a ubrania na pierwszy rzut oka prezentują się bardzo dobrze. Dla Ciebie – jako osoby noszącej ubranie – też pojawia się kilka zalet, choć jest ich zdecydowanie mniej niż minusów.

Do najczęściej wymienianych plusów akrylu należą:

• niska cena gotowych ubrań w porównaniu z wełną czy kaszmirem,
• miękkość w dotyku i możliwość wiernego naśladowania faktury wełny,
• łatwa pielęgnacja i możliwość prania w pralce,
• duża odporność na zagniecenia i brak tendencji do gniecenia się,
• brak alergenów typowych dla części osób uczulonych na wełnę.

Najważniejsze wady akrylu

Lista wad jest jednak dużo dłuższa i to ona powinna decydować o tym, czy dany materiał sprawdzi się w Twojej szafie. Akryl prawie nie przepuszcza powietrza, nie odprowadza wilgoci i nie zapewnia stabilnego ciepła. W praktyce często masz wrażenie, że masz na sobie plastikową folię, a nie „zimowy” sweter.

Do problemów, które użytkownicy najczęściej zauważają, należą między innymi przegrzewanie, nieprzyjemne uczucie potu na skórze i mechacenie się swetrów z akrylu. Włókno ma też wpływ na zapach odzieży – brak przewiewności sprzyja namnażaniu bakterii, więc ubranie szybciej zaczyna pachnieć nieświeżo, nawet jeśli niedawno je prałeś.

Akryl nie grzeje jak wełna, łatwo powoduje przegrzanie i pot, a swetry z tego włókna szybko się mechacą i tracą kształt.

Akryl a wełna – co daje więcej komfortu?

Porównanie akrylu z wełną najlepiej pokazuje, dlaczego sweter z naturalnej przędzy potrafi kosztować kilka razy więcej, a mimo to bywa lepszą inwestycją. Wełna od tysięcy lat służy ludziom jako ochrona przed zimnem. Akryl powstał jako jej tańszy zamiennik, ale nie zdołał odtworzyć jej właściwości.

Jak wełna i akryl radzą sobie z wilgocią?

Wyobraź sobie, że biegniesz do tramwaju w grubym swetrze. W środku jest ciepło i szybko zaczynasz się pocić. W akrylowej dzianinie pot zostaje na skórze i w tkaninie, bo materiał nie odprowadza wilgoci. Gdy wysiądziesz na zimnym powietrzu, spocone ubranie błyskawicznie stygnie, a Ty zaczynasz marznąć.

Wełna zachowuje się inaczej. Potrafi pochłonąć dużo wilgoci, a mimo to pozostaje ciepła. Utrzymuje przyjemną temperaturę przy skórze, nawet gdy zmarzną zewnętrzne warstwy odzieży. Dlatego dobre swetry z wełny merino, kaszmiru czy alpaki są tak cenione przez osoby, które dużo czasu spędzają na zewnątrz.

Trwałość i wygląd po praniu

Akryl na początku wygląda świetnie. Po kilku praniach zaczyna się jednak rozciągać, tracić formę, a na powierzchni pojawiają się kulki. Mechacenie akrylu nie zatrzymuje się po jednym czy dwóch goleniach swetra, jak bywa w przypadku wełny. Z czasem dzianina robi się coraz cieńsza, a ubranie przestaje przypominać to, które kupiłeś.

Sweter z wysokiej jakości wełny, odpowiednio pielęgnowany, wytrzyma w szafie wiele sezonów. Z akrylem bywa zupełnie odwrotnie – często już po kilku miesiącach intensywnego noszenia nadaje się tylko do wymiany. To także problem z punktu widzenia środowiska, bo utylizacja włókien syntetycznych jest trudna, a okres rozkładu bardzo długi.

Akryl a środowisko – co warto wiedzieć?

Akryl powstaje z pochodnych ropy naftowej, więc już sam proces produkcji obciąża środowisko. Dochodzi do tego kwestia prania i późniejszego pozbywania się ubrań. Coraz więcej badań pokazuje, że syntetyczne włókna są jednym z głównych źródeł mikroplastiku w wodach powierzchniowych.

Zespół z University of Plymouth sprawdził, jak zachowują się różne tkaniny podczas prania w domowych pralkach. Naukowcy porównali ilość mikrowłókien uwalnianych z poliestru, mieszanek poliestru z bawełną oraz z akrylu w różnych temperaturach i z różnymi detergentami.

Ile mikroplastiku uwalnia akryl?

Wyniki były jednoznaczne. Podczas jednego cyklu prania tkaniny akrylowe uwalniały blisko 730 000 mikrowłókien. To około pięć razy więcej niż mieszanina poliestru z bawełną i prawie półtora raza więcej niż czysty poliester. Każde takie pranie oznacza kolejną porcję mikroplastików, które trafiają do kanalizacji, a dalej do rzek i mórz.

Do tego dochodzi problem utylizacji samego ubrania. Sweter z czystego akrylu nie nadaje się do kompostowania ani łatwego recyklingu. Trafia na wysypisko lub do spalarni, co tylko przesuwa problem w inne miejsce. Z perspektywy slow fashion i świadomych zakupów akryl wypada więc bardzo słabo.

Wełna z akrylem czy bez – jak czytać metki?

Widząc na metce „wełna”, łatwo założyć, że ubranie będzie ciepłe i trwałe. Skład często kryje jednak niespodziankę. Producenci chętnie dodają do przędzy włókna syntetyczne, takie jak akryl, poliester czy poliamid, żeby obniżyć koszt produkcji i poprawić niektóre cechy techniczne, na przykład zmniejszyć gniotliwość.

Domieszka nie zawsze jest zła. Przy niewielkiej ilości akrylu (około 10–20%) materiał dalej zachowuje wiele zalet wełny, a cena bywa nieco niższa. Problem pojawia się wtedy, gdy syntetyczne włókno zaczyna dominować, a wełna staje się tylko dodatkiem marketingowym do etykiety.

Jaki skład swetra warto wybierać?

Jeśli zależy Ci na cieple i komforcie, najlepiej celować w jak najwyższą zawartość włókien naturalnych. Może to być wełna owcza, merino, kaszmir, alpaka, moher czy dobrej jakości bawełna. Tego typu przędze regulują temperaturę, oddychają i nie powodują efektu „mokrego plastiku” na skórze.

Podczas zakupów przyglądaj się metkom i zwracaj uwagę na proporcje. Kilka procent akrylu może poprawić miękkość dzianiny i ułatwić pranie. Gdy syntetyki stanowią większość składu, ubranie będzie zachowywać się jak akryl, nawet jeśli reklamuje się je jako „wełniane”.

Bezpieczną granicą dodatku akrylu do wełny jest zwykle około 20% – powyżej tej wartości materiał szybko traci cechy naturalnej przędzy.

Jak dbać o akryl i naturalne materiały?

Choć akryl ma swoje wady, wiele osób ma już w szafie swetry, czapki czy szaliki z tego włókna. O jakość tych rzeczy także możesz zadbać, choć efekt nigdy nie będzie porównywalny z wysokogatunkową wełną. Z kolei ubrania z naturalnych włókien odwdzięczą się długą trwałością, jeśli potraktujesz je ostrożniej.

Jak prać akryl?

Odzież z akrylu można zwykle prać w pralce, co dla wielu osób jest wygodnym rozwiązaniem. Materiał dobrze znosi standardowe detergenty i wirowanie na umiarkowanych obrotach, choć agresywne programy także mu szkodzą. Zbyt wysoka temperatura wody i suszenie na grzejniku przyspieszają mechacenie i rozciąganie dzianiny.

Chcąc ograniczyć szkody, warto przestrzegać kilku zasad dotyczących codziennej pielęgnacji ubrań z akrylu:

• sprawdzaj oznaczenia na metce przed każdym praniem,
• używaj delikatnych programów i niższej temperatury,
• unikaj dużych obrotów wirowania,
• suszenie prowadź na płasko, nie na wieszaku,
• nie trzyj intensywnie miejsc narażonych na mechacenie.

Jak prać i suszyć wełnę?

Wełna wymaga spokojniejszego podejścia, ale odwdzięcza się trwałością. Najbezpieczniej jest prać ją ręcznie w zimnej lub letniej wodzie, używając specjalnych płynów do naturalnych przędz. Ruchy powinny być delikatne, bez mocnego wykręcania i szorowania, bo włókna mogą się zfilcować.

Po praniu wełniany sweter najlepiej rozłożyć na płasko, na ręczniku, i dać mu spokojnie wyschnąć. Wieszanie na wieszaku przez dłuższy czas nie jest dobrym pomysłem, bo ciężka, mokra dzianina może się rozciągnąć i zmienić kształt. Taka pielęgnacja wymaga odrobiny czasu, ale dzięki niej wełniane ubrania pozostają w formie przez wiele sezonów.